ALES'in Önemi

Yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı ihtiyacının karşılanması amacıyla, lisansüstü öğrenimi görmek üzere yurt dışına gönderilecek adayların seçiminde de ALES sonuçları kullanılmaktadır. Bu yolla yurt dışında lisansüstü öğrenim görmek isteyen adayların bu sınava girmeleri zorunludur. Mecburi hizmet yükümlülüğü olmaksızın, kendi imkanlarıyla yurt dışında lisansüstü öğrenim göreceklerin bu sınava girme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Ayrıca bazı kamu kurum ve kuruluşları, yurt dışında lisansüstü öğrenim görecek öğrencilere burs verirken ALES sonuçlarından yararlanmaktadırlar. Yurt dışındaki öğretim kurumları lisansüstü öğrenim görmek üzere kendilerine başvuran adaylardan ülkemizde yapılmış bir sınavın sonuçlarını da istedikleri takdirde, adaylar bu sınavın sonuç belgelerini bu kurumlara verebileceklerdir.

Yüksek Lisans Yapmak isteyen öğrenciler için temel bilgiler

Lisansüstü Eğitim Sınavı (ALES), herhangi bir üniversitede lisans eğitimini tamamlamış veya üniversite son sınıfta okuyan ve yüksek lisans eğitimi almak isteyen kişilerin girmek zorunda oldukları bir baraj sınavıdır. Yüksek Lisans için;

• Lisansüstü Eğitim Sınavı'nın (ALES'in) % 50'si
• Lisans Derecesinin (Transcript'in) % 25'i
• Mülakat Sınavı'nın % 25'i  alınmaktadır.
• Bu işlemler sonucunda elde edilen puanlar en yüksekten başlayarak sıralanırlar ve üniversitenin kontenjanı dâhilinde yüksek lisans programına yerleştirilirler. Yüksek Lisans programına girebilmek için ALES puanının mümkün olduğunca yüksek olması önemli bir avantajdır.
• ALES Sınavı Nisan ve Kasım dönemleri olmak üzere yılda iki yapılır.

ALES'e Kimler Başvurabilir?

Sınava, bir lisans programından mezun olabilecek durumda bulunanlar, lisans programını bitirenler ile denklik belgesi almış olmak kaydıyla yurt dışında lisans eğitimi görmüş olanlar başvurabilirler.

ALES Sonucunun Geçerlilik Süresi

ALES sonuçları, sınav tarihinden itibaren iki yılık bir süre için geçerlidir.

birden fazla kez ALES'e girmiş olanlar geçerlilik süresi içerisinde istedikleri sınav sonucunu kullanabilirler. En son girilen ALES puanını kullanma zorunluluğunuz yoktur. Geçerlilik süresi içerisinde en yüksek puana sahip olan ALES sonucu kullanılabilir.

ALES Sınavının Kapsamı

Sınav, sayısal ve sözel bölümden oluşur. Sınavın sayısal bölümünde 40'ar sorudan oluşan iki test (Sayısal-1 ve Sayısal-2 Testleri); sözel bölümünde ise 80 sorudan oluşan bir test (Sözel Testi) yer alır. Bütün adaylar her üç testi de cevaplar. Sayısal-1 ve Sayısal-2 Testleri adayların sayısal ve mantıksal akıl yürütme (muhakeme) becerilerini ölçmeye yönelik sorulardan oluşur. Sayısal-2 Testindeki soruların, Sayısal-1 Testindeki sorulara göre daha ileri düzeydir. Sözel Testi, sözel akıl yürütme (muhakeme) becerilerini ölçmeye yönelik sorulardan oluşur. Her üç testteki sorular da, belirli yükseköğretim programlarında kazanılan yeterlikleri ve bilgileri ölçmeye yönelik değildir. Test soruları farklı alanlardan gelen yükseköğretim kurumu mezunlarının cevaplayabilecekleri niteliktedir.

Sınavın her bir bölümü için cevaplama süresi 90 dakikadır (1,5 saat).

Örnek Uygulama;

Ali Veli Balıkesir Sakarya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü'nü 76,82 not ortalaması ile bitirmiş ve Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Politikası Anabilim Dalı'nda yüksek lisans eğitimi yapmak isteyen bir öğrencidir. Ahmet okulu bitirmeden önce Mayıs döneminde girmiş olduğu ALES Sınavı'ndan 63,55 almıştır. Ağustos ayında açılan Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'ne başvurusunu yapmış ve mülakata katılmıştır. İktisat Politikası Bölümü'ne 30 kişi alınacaktır ve Ahmet'in puanı;

ALES'in % 50'si = 63,55 ´ 0,50 = 31,78
Transcript'in % 25'i = 76,82 ´ 0,25 = 19,21
Mülakatın % 25'i = Sınavdan sonra ilan edilir. (Bazen ilan edilmez. sadece kazanan kişiler açıklanır)

(31,78) + (19,21) + (Mülakat notunun % 25'i) = Diyelim ki 82,77

Ali Veli 'nin aldığı puan (82,77) yukarıdan aşağıya doğru sıralandığında kontenjan dahilinde bulunuyorsa (30 kişi arasında)  Ali Veli Lisans eğitimi yapmaya hak kazanmış olacaktır. Ancak ilk 30 kişi arasına giremez ise bu programa yerleşemeyecektir. Bir kişi aynı anda birden çok programa başvurabilir. Ancak kazandıklarından sadece bir tanesinin eğitimine devam etme hakkı vardır.

Puanlar nasıl hesaplanıyor ?

Adayların her testteki sorulara verdikleri doğru ve yanlış cevaplar ayrı ayrı toplanacak, doğru cevap sayısından yanlış cevap sayısının dörtte biri çıkarılarak ham puanlar elde edilecektir. Her test için ham puanların ortalaması ve standart sapması ayrı ayrı hesaplanarak adayların ham puanları, ortalaması 50, standart sapması 10 olan standart puanlara dönüştürülecektir. Böylece her aday için Sayısal-1, Sayısal-2 ve Sözel Standart Puanlar (SP) hesaplanacaktır. Bu standart puanlar kullanılarak her aday için sayısal ağırlıklı, sözel ağırlıklı ve eşit ağırlıklı olmak üzere 3 ağırlıklı puan (AP) hesaplanacaktır.

Ağırlıklı puanların hesaplanmasında testlerin ağırlıkları aşağıdaki gibi olacaktır:

Sayısal-1    SP Sayısal-2    SP Sözel-SP
Sayısal AP 0,3 0,4 0,3    Sözel AP 0,2 0,1 0,7    Eşit AP 0,25 0,25 0,5

    Önemli Not: Yukarıda Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Girişi Sınavı (ALES) ilgili olarak halen yürürlükte olan esaslar verilmektedir. Sonraki ALES'lerle ilgili olarak bu esaslar, yetkili mercilerin kararları ile, adaylara haber verilmeden değiştirilebilir. Bu esasların son şekli için ilgili dönemin ALES Kılavuzuna bakılması gerekir.

AKADEMİK KARİYER
Lisans programlarından mezun olduktan sonra iş olarak bilim adamı olmayı tercih edenler, üniversitede kalıp öğretim üyesi olarak çalışmayı seçebilirler. Akademik kariyer yapmayı veya daha iyi koşullarda iş bulmayı düşünenler, lisans eğitiminden sonra Yüksek Lisans eğitimine devam ederler.
Yüksek Lisans yapabilmek için bazı ön şartların sağlanması gerekir:

1. ALES Sınavı puanının genelde en az  50 olması şarttır;
2. Yabancı Dil puanının KPDS veya ÜDS'den en az 50 olması gerekir (UÜDS ? 55); ve
3. Lisans Diploması notu genelde 2,50 olması gerekir. Bu şartları taşıyan adaylar Üniversitelerin Enstitülerine başvuruda bulunduktan sonra Sözlü Sınava alınırlar. Belirtilen ön koşul puanları ile sözlü sınav puanının ağırlıklı toplam puanları dikkate alınarak yapılan değerlendirme sonucunda, belirlenen kontenjana göre öğrenci alınır.

Yüksek Lisans eğitimi genelde 2 yıl olup; bir yılı ders ve bir yılı da tez aşamasından oluşur. Eğitim süresi 1 yıl daha uzatılabilir. Yüksek lisansı tamamlayan öğrenci ilgili alanda Bilim Uzmanı diploması alır. Yüksek lisans eğitimi, bir tarafta akademik kariyer düşünenler, diğer tarafta ise daha sonraki iş hayatında iyi yerlere gelmeyi veya iyi iş bulma imkanı yaratmayı hedefleyenler için gereklidir.

Akademik kariyer yapmak için önce Yüksek Lisansa başlamak gerekir. Yüksek Lisansa başlayan öğrenciler arasından Yabancı Dil puanı en az 60 olanlar, ilan edilen Araştırma Görevlisi kadrosuna başvurabilirler. Kadroya başvuranlar için yapılan ikinci bir Sözlü Sınavda başarılı bulunanlar, yüksek lisans eğitiminin yanı sıra Araştırma Görevlisi olarak akademik kariyere başlamış olurlar.

Akademik kariyerin ikinci aşaması ve esas temeli Doktora eğitimidir. Doktora yapabilmek için bazı ön şartların sağlanması gerekir:

1) ALES Sınavı puanının genelde en az 50 olması şarttır;
2) Yabancı Dil puanının KPDS veya ÜDS'den en az 60 olması gerekir (UÜDS ? 65); ve
3) Lisans Diploması notu genelde 3,00 olması gerekir. Bu şartları taşıyan adaylar Üniversitelerin Enstitülerine başvuruda bulunduktan sonra Sözlü Sınava alınırlar. Belirtilen ön koşul puanları ile sözlü sınav puanının ağırlıklı toplam puanları dikkate alınarak yapılan değerlendirme sonucunda, belirlenen kontenjana göre öğrenci alınır.
Doktora eğitimi genelde 4 yıl olup; bir yılı ders ve üç yılı da tez aşamasından oluşur. Eğitim süresi 2 yıl daha uzatılabilir. Doktorasını tamamlayan ilgili alanda Bilim Doktoru olur. Doktora eğitimini genellikle ciddi olarak akademik kariyer düşünenler yapar. Daha sonra, bilimsel çalışmalarına devam etmek isteyenler her aşamasında belirli kriterler ve sınavlardan başarı göstermek suretiyle Yardımcı Doçent, Doçent ve Profesör olarak akademik kariyerde yükselirler.

Yüksek Lisans veya Doktorasını tamamlayanlardan öğretim üyesi (Yardımcı Doçent, Doçent ve Profesör) olmanın ince ve uzun yolunu tercih etmeyenler, bir alternatif olarak genelde Meslek Yüksek Okullarında ve bazen Üniversitelerde Öğretim Görevlisi olarak bilimsel çalışmalarını sürdürebilirler.
Gerçek anlamda akademisyen olmak isteyenler, meslek değil bir yaşam şeklini seçmiş olurlar. Çünkü doktora, yardımcı doçentlik, doçentlik ve profesörlük gibi uzun akademik süreçte başarılı olmak için, yaşam şeklinizi değiştirmek gerekir. Bu nedenle akademisyenliği genelde şunlar tercih eder:

. İlgilendiği alanlarda kendilerini geliştirmek isteyenler,
. Okumak, yazmak, araştırma yapmaktan özel zevk alanlar,
. Bir alanda yoğunlaşıp bilgi üretmek isteyenler,
. Toplumsal alanda faydalı olmayı hedefleyenler,
. Aydın olabilmenin sorumluluk ve yükünü algılayabilenler,
. Çevresindeki başarılı akademisyenlerden etkilenenler,
. Fazla para kazanma hırsından ziyade, daha sakin ve mütevazı, ancak saygın bir hayat tarzı arzulayanlar,
. Dokuz altı mesai saati kavramını anlamsız bulanlar,
. Öğrencilerin eğitimlerine katkıda bulunabilmeyi sevenler.
Akademisyenlik, topluma yararlı olma, yükselme potansiyeli ve prestij, yaratıcılık ve esneklik, stres gibi faktörler açısından dünyanın en iyi meslekleri arasında yer alır. Ancak, bu mesleği yapabilmek için kişisel özelliklerin önemli rolü vardır.

YURTDIŞI EĞİTİM

Lisansüstü eğitimini yurtdışında sürdürmek isteyenler, bunun için yurtdışı burs arayışına girmektedirler. Yurtdışı bursu bulmanın temel kriterleri; Gitmek istediğiniz ülkenin dilini çok iyi derecede bilmek (Adaylar yazılı ve sözlü sınava tabi tutulurlar), Başarılı bir eğitim geçmişine sahip olmak ve Yurt dışında öğrenim yapmak için gerekli maddi imkanı olmadığını belgelemek gerekir. Üniversite not sistemi esas olmak üzere; lisans öğrenimini en az 3.00/4 veya 75.00/100 genel ağırlık not ortalaması ile, yüksek lisans öğrenimini en az 3.20/4 veya 80.00/100 genel ağırlıklı not ortalaması ile bitirmiş olmak şarttır.

Başarılı ancak parasızlık nedeniyle öğrenimlerinde zorlanan öğrenciler için devlet, vakıflar ve özel kuruluşların verdiği burslar bütün masrafları karşılamasa da eğitim finansmanında öğrenciye ciddi kolaylık sağlar. Burs veren kuruluşlar; İTO Vakfı, 21. Yüzyıl Vakfı, Türk Eğitim Vakfı gibi bazı vakıfların bursları, Fulbright Bursu, Jean Monnet Bursu gibi yabancı vakıf bursları, Milli Eğitim Bakanlığı Bursu, TÜBİTAK Bursu, Yabancı hükümetlerin sağlamış olduğu burslar gibi kamu kurumu bursları da vardır.

Özel vakıfların sağlamış oldukları burslar genellikle karşılıksız olmakla birlikte, çok az sayıda kişiye verilmektedir. Örneğin, Türk Eğitim Vakfı (TEV) ülkemizin gereksinimini duyduğu nitelikli elemanların yetiştirilmesine katkıda bulunmak amacıyla A.B.D, Kanada, İngiltere, Federal Almanya, Fransa, İtalya, İsviçre, Avusturya ve diğer Batı Avrupa ülkelerinde yüksek lisans öğrenimini gören öğrencilere burs verir. Bursiyerlerin öğrenim süresince tüm masrafları TEV tarafından karşılanır. Burs verilen dallar: İşletmecilik, Endüstri Yönetimi, Mühendislik, Sosyal Bilimler'dir.

Anadolu'da açılan onlarca Üniversitede çok büyük bir öğretim görevlisi açığı vardır. Hükümet, Dünya bankası kredileri ve YÖK-MEB aracılığıyla bu öğretim görevlisi açığını düşürebilmek amacı ile karşılıklı burslar verir. Burslar, mecburi hizmet karşılığında verilir ve yurtdışı eğitimini tamamlayanlar ülkemize döndüklerinde hangi üniversite adına yurtdışına gitmişlerse, orada doğrudan göreve alınırlar.